احتياط اروپا در واكنش به تحولات ايران

سارا    معصومي
آيا بايد فاصله خود با تحولات در شهرهاي مختلف ايران را حفظ كنيم؟ آيا درباره آنچه در كوچه و خيابان‌هاي شهرهاي نه چندان مشهور در ايران مي‌گذرد اطلاعات كافي داريم؟ ريشه اعتراض‌ها در ايران تا چه اندازه اقتصادي است و تا چه اندازه با گذشت زمان از ساعات اوليه شكل‌گيري آن مطالبه‌هاي ديگري هم مطرح شده است؟ نقش ايالات متحده در اعتراض‌هاي اقتصادي امروز ايران تا چه اندازه پررنگ است؟ باراك اوباما، رييس‌جمهور پيشين ايالات متحده در سال 2009 ميلادي با اعتراض‌ها در ايران درست برخورد كرد يا دونالد ترامپ، سكاندار اين روزهاي كاخ سفيد راه و رسم صحيح را پياده مي‌كند؟ پرسش‌هايي از اين جنس در رسانه‌هاي متفاوت امريكايي و اروپايي مرتبا تكرار مي‌شوند. با وجود آنكه دونالد ترامپ سال نو ميلادي خود را با دخالت در امور داخلي ايران آغاز كرد اما چهره‌هاي اروپايي تلاش مي‌كنند برخورد واضع‌گرايانه‌تري با اين تحولات داشته باشند و احتمال توسل به سناريوهاي متعدد و متنوع را منتفي نمي‌دانند.
 
اروپا در ميانه برجام و تحولات داخلي
در ايران
چهره‌اي مانند فدريكا موگريني، مسوول سياست خارجي اتحاديه اروپا كه در چهارسال گذشته تلاش بسياري براي به ثمر رسيدن توافق هسته‌اي با ايران و اجراي آن از ژانويه 2015 تا به امروز كرده است، موضع‌گيري در اين باره را به سخنگوي خود واگذار كرده و خانم كاترين ري نيز با اشاره به اينكه اتحاديه اروپا تحولات در ايران را دنبال مي‌كند تنها به گفتن اين جملات بسنده كرد كه اميدوار هستيم دولت ايران حق آزادي بيان براي مردم اين كشور را به رسميت بشناسد. فدريكا موگريني نيز در توييتر خود اقدام به بازنشر توييت‌هاي سخنگوي خود كرد تا به نوعي واكنش كميته سياست خارجي اتحاديه اروپا نسبت به تحولات ايران در نخستين روزهاي سال 2018 را در تاريخ ثبت كرده باشد. فدريكا موگريني همچنين در حساب كاربري خود در توييتر پيش از بالا گرفتن اعتراض‌ها در ايران مطلبي را منتشر و مهم‌ترين گام‌هاي اتحاديه اروپا در سال 2017 ميلادي را برشمرده بود. يكي از 12 رويكرد مهم مد نظر وي در سال 2017 ميلادي، تلاش براي حفظ توافق هسته‌اي با ايران بوده است. وي در اين باره نوشته است: دونالد ترامپ، رييس‌جمهور ايالات متحده با عدم تاييد پايبندي ايران به توافق هسته‌اي لحظه‌هاي سختي را براي يك توافق چندجانبه به وجود آورد. در سپتامبر گذشته در حاشيه مجمع عمومي سازمان ملل، جلسه‌اي با اعضاي حاضر در مذاكرات هسته‌اي داشتيم. در آن جلسه ما تاكيد كرديم كه آژانس بين‌المللي انرژي اتمي 9 بار پايبندي ايران به تعهداتش در برجام را تاييد كرده است. اتحاديه اروپا به كار با تمام اعضا براي اجراي صحيح توافق هسته‌اي ادامه خواهد داد.
الي گرانمايه از كارشناسان رابطه ايران و اروپا درباره تحولات اخير در صفحه توتيتر خود نوشته است: چند روز از آغاز اعتراض‌ها در ايران گذشته اما هنوز هم تعداد پرسش‌هاي ما بر پاسخ‌ها فزوني يافته‌اند. يافته‌هايي كه در اختيار داريم زياد نيستند. برخي از اتفاق‌ها در فضاي مجازي مورد اغراق قرار گرفته‌اند. بحث نارضايتي‌هاي اقتصادي و مطالبه‌هاي سياسي و مدني در ايران مساله تازه‌اي نيست اما شعارهاي راديكالي كه در اين راهپيمايي‌ها سرداده مي‌شوند همه را شوكه كرده‌اند. مساله‌اي كه در اين راهپيمايي‌ها ديده مي‌شود سن پايين شركت‌كنندگان زير 25 سال و موج خشونتي است كه در اين اعتراض‌ها ديده مي‌شود. اين اعتراض‌ها در حالي صورت مي‌گيرد كه حسن روحاني، رييس‌جمهور ايران اصلاحات و شفاف‌سازي‌هاي اقتصادي بسياري را آغاز كرده بود. وي درباره بسياري از فسادها شفاف‌سازي كرده و سوء‌مديريت‌ها را بيان كرده بود. نكته ديگر اين است كه اين اعتراض‌ها برخلاف اعتراض‌هاي سال 2009 رهبري مشخصي ندارد و جبهه اصلاح‌طلبي نيز فاصله خود از اين اتفاق‌ها را حفظ كرده است. هرچند كه شعارهايي درباره هزينه‌هاي ايران در ساير كشورها در اعتراض‌ها به گوش رسيده است اما بسياري از كارشناسان اقتصادي مي‌گويند تا زماني كه سوء‌مديريت‌هاي اقتصادي در داخل ايران اصلاح نشوند حتي بازگشت اين هزينه‌هاي خارجي ايران نيز فايده‌اي نخواهد داشت.
الي گرانمايه در ادامه مي‌نويسد: البته كه اروپايي‌ها بايد از حقوق ملت ايران براي اعتراض‌هاي مسالمت آميز دفاع كنند اما همزمان بايد متوجه باشيم كه درك ما از تحولات ميداني پيچيده بسيار محدود است. بايد مراقب نتيجه‌گيري‌هاي نهايي در بيانيه‌هاي رسمي باشيم و اين مساله‌اي است كه دونالد ترامپ رعايت نكرد لذا اقدام‌هاي وي نتيجه كاملا برعكس داشت. اروپا بايد به حمايت قوي از توافق هسته‌اي و اصلاحات اقتصادي در ايران ادامه دهد. برداشته شدن تحريم‌ها در داخل ايران اين فرصت را به وجود آورده كه بر سوء‌ مديريت‌ها و فسادهاي اقتصادي متمركز باشند.
 
سكوت مكرون، لغو سفر لودريان
سفر ژان- ‌ايو لودريان، وزير امور خارجه فرانسه به تهران كه قرار بود روز جمعه يا شنبه (15 يا 16 دي ماه) انجام شود تحت‌الشعاع ناآرامي‌هاي اخير در ايران قرار گرفته است. به گزارش خبرگزاري فرانسه، سخنگوي وزارت خارجه اين كشور در نخستين عكس‌العمل پاريس به برخي ناآرامي‌ها در تهران با ابراز نگراني از آمار بالاي قربانيان و بازداشت‌شدگان در جريان ناآرامي‌هاي اخير تاكيد كرده است كه در هفته‌هاي آينده با مقامات ايراني درباره احترام به حقوق بشر گفت‌وگو مي‌كند. در اين بيانيه آمده است: مقامات فرانسوي به دقت وضعيت ايران را دنبال مي‌كنند. حق اعتراض آزادانه يك حق اساسي است، همين طور آزادي انتقال اطلاعات.
در جلسه روز گذشته خبرنگاران با سخنگوي وزارت خارجه فرانسه، وي از پاسخ صريح دادن به سوالي درباره انجام سفر لودريان به تهران در روز شنبه طفره رفت و گفت: در حال حاضر در اين باره اطلاعي ندارم. همان‌طور كه وزير بارها فرصت اعلام اين موضوع را يافته است، فرانسه موافق يك گفت‌وگوي مداوم، مستقيم و سفت و سخت با ايران است. اين گفت‌وگو شامل مسائل حقوق بشر نيز خواهد شد.
اين موضع‌گيري و خبر لغو سفر لودريان به تهران در حالي مطرح شده است كه راديو «اروپا يك» در تازه‌ترين مطلب خود درباره نگاه متفاوت امريكا و فرانسه به تحولات ايران به بررسي دلايل سكوت امانوئل مكرون، رييس‌جمهور فرانسه در قبال تحولات اخير ايران پرداخته است. مكرون در چندماه اخير در پرونده آزمايش‌هاي موشكي و فعاليت‌هاي منطقه‌اي ايران مواضع بسيار تند و نزديك به دونالد ترامپ در قبال ايران داشته است اما در چند روز اخير صدايي از وي درباره تحولات در ايران به گوش نرسيده است. فرانسوا كلمانسو، تحليلگر «راديو اروپا يك» در گفت‌وگوي بامدادي با اين راديو اعلام كرد كه «رييس‌جمهور امريكا از روز جمعه گذشته، به صورت مستقيم درباره بحران ايران اظهارنظر مي‌كند و حتي خواهان تغيير رژيم است ولي در فرانسه امانوئل مكرون سكوت كرده است. اين دو رويكرد، دو استراتژي متضاد است كه به واشنگتن و پاريس اجازه مي‌دهد هم در شكل و هم در محتوا موضعي منسجم داشته باشند. ترامپ ايران را دشمن اصلي خود در خاورميانه مي‌داند و خواهان بازنگري در توافق هسته‌اي است، از عربستان و اسراييل حمايت مي‌كند. اين همان معناي پيام توييتري است كه ترامپ در روز جمعه ارسال كرده است. وي در اين پيام از مردم ايران به عنوان «مردمي خوب» و «بزرگ» كه مطالبات سياسي دارند صحبت كرده و اين در حالي است كه مطالبات ميداني مطالباتي بسيار متفاوت، اقتصادي و اجتماعي هستند و فقط هم سياسي نيستند. با اين وجود، دليل سكوت كاخ اليزه مشخص است. پاريس نمي‌خواهد در حالي كه وزير امورخارجه فرانسه روز جمعه (ابهام در انجام اين سفر در تاريخ مقرر يا به تعويق افتادن آن تا چند هفته آتي وجود دارد) به تهران مي‌رود تا زمينه سفر مكرون به تهران در سال 2018 و شايد قبل از تابستان 2018 را فراهم بياورد، اوضاع مسموم‌تر از اينكه هست بشود. در شرايطي كه مكرون به ايران سفر كند وي به نخستين رييس‌جمهور فرانسه تبديل مي‌شود كه از سال 1967 تاكنون به تهران مي‌رود تا برگ ديگري را در روابط دو جانبه تهران- پاريس ثبت كند. رييس‌جمهور فرانسه متوجه رفتارهاي منطقه‌اي و آزمايش‌هاي موشكي ايران است اما وزارت خارجه اين كشور در حال حاضر روي سه مساله توافق هسته‌اي، لغو تحريم‌هاي هسته‌اي ايران و فعال‌سازي مبادله‌هاي بازرگاني ميان تهران- پاريس متمركز شده است.»
به نظر مي‌رسد كه هم فرانسه و هم ايالات متحده در پرونده تحولات اخير در ايران دست به ريسك زده‌اند و البته كه زمان معلوم مي‌كند برنده سكوت امانوئل مكرون است يا هياهوهاي دونالد ترامپ.
بلیط اتوبوس