سینمای ریالی با دستمزدهای دلاری

پولاد امین| دستمزدها و درآمدهای نجومی بازیگران –و در کل   سلبریتی‌های- وطنی در یکی دو‌سال اخیر محل مناقشات فراوانی بوده و در این مدت، چه در رسانه‌های رسمی و چه در رسانه‌های اجتماعی و فضای مجازی شاهد انتقادات و اعتراضات پرشماری به این قضیه بوده‌ایم. انتقاداتی که با مقایسه درآمدهای بازیگران با اصناف دیگر نه‌تنها این فاصله درآمدی منتج به فاصله روبه‌فزونی طبقاتی را زیر سوال می‌برند، که از سوی دیگر این چهره‌ها را سزاوار دریافت چنین دستمزدها و درآمدهایی نمی‌دانند...
کی چقدر می‌گیره؟
درباره دستمزدهای بازیگران شناخته‌شده سینما و تلویزیون تاکنون اخبار و شایعات بی‌شماری درج شده، یکی از آخرین موارد این قضیه پارسال تقریبا همین مواقع بود که جدولی منتشر شد درباره میزان دستمزدهای این بازیگران. جدولی که البته منتقدان بر این باور بودند دستمزد رسمی بازیگران است، یعنی دستمزدی که طبق قرارداد باید رسانه‌ای شود، وگرنه دستمزد واقعی این بازیگران از این عدد و رقم‌ها به‌مراتب بالاتر است و حتی گاه شایعاتی درباره دریافتی‌های میلیاردی بازیگران هم شنیده می‌شود- که بسیاری از دست‌اندرکاران سینما هم این امر را تایید کرده‌اند. مثلا علی سرتیپی علنا در تلویزیون گفته که ‎‌«دستمزد‌های یک‌میلیارد تومانی در ایران وجود دارد» یا جواد نوروزبیگی که او نیز گفته بود «دستمزد‌های میلیاردی وجود دارند، اما راستش بیشتر از این را نشنیده‌ام، مثلا نشنیده‌ام بازیگری دستمزد چند‌میلیارد تومانی بگیرد»...
طبق همان جدول منتشرشده دستمزدهای رسمی بازیگران، درحال حاضر رضا عطاران، محمدرضا گلزار و نوید محمدزاده گران‌ترین بازیگران سینمای ایران هستند که دریافتی‌شان حوالی یک‌میلیارد تومان است. بعد از اینها شهاب حسینی، جواد عزتی، حمید فرخ‌نژاد، مهناز افشار و لیلا حاتمی بین 500 تا 800‌میلیون می‌گیرند و بعد از اینها هم بازیگرانی چون ترانه علیدوستی، بهرام رادان، امیر جعفری، پژمان جمشیدی و... قرار دارند.
انتقادها و پاسخ‌ها
منتقدان و معترضان بر این باورند که تفاوت دریافتی اقشار معمولی با سلبریتی‌ها منصفانه نیست. این اعتراضات را در فضای مجازی بسیار دیده‌ایم که به زبان‌های گوناگونی ادا شده‌اند: «یک کارگر برای ۳۰ روز کار در‌ سال ۹۷ یک‌میلیون و ۱۱۱‌هزار تومان دستمزد می‌گیرد. یعنی یک بازیگر میلیاردی به اندازه حقوق ماهانه  ۹۰۰ کارگر دریافتی دارد. یعنی برای هر دقیقه حضورش در فیلم دستمزد ۱۰ ماه کار یک کارگر را طلب می‌کند. این انصاف است؟»
برخی نیز در پاسخ به دستمزدهای ستاره‌های جهانی اشاره می‌کنند و با قیاس دریافتی آنها با ستاره‌های وطنی تازه طلبکار هم می‌شوند که در قیاس با آنها بازیگران ما زیاد که نمی‌گیرند هیچ، بلکه کم هم می‌گیرند...
حق با کیست؟
هر دو طرف حق دارند. بله، کارگر حق دارد که می‌گوید   چرا او باید در  75‌سال کار مدام درآمد یک فیلم یک بازیگر را دریافت کند؟
اما آن‌وری‌ها هم حق دارند. هر شخص یا هر شغلی، نه در قیاس با اشخاص یا مشاغل دیگر که طبق ارزش، اهمیت و تاثیرگذاری ذاتی آن شغل دستمزد می‌گیرد و در این بین هرچه گستره نفوذ و تاثیر آن شغل و فرد بیشتر باشد، طبیعتا درآمد او نیز بیشتر خواهد شد. اشاره این گروه به فوتبالیست‌هاست که درآمدهایشان حتی در قیاس با بازیگران هم نجومی است. طبق نظر این گروه در مقیاس داخلی خودمان بازیگران ما نیز چنین نفوذی دارند، پس چرا نباید آنها هم اندازه ستاره‌های جهانی حقوق بگیرند؟
درآمد آنها چقدر است؟
همین دیروز فهرست صد ستاره‌ پردرآمد‌سال منتشر شد. فهرستی که نفر اولش 185‌میلیون دلار درآمد داشته. طبق این فهرست تیلور سوئیفت با 185‌میلیون دلار برای دومین بار در صدر فهرست سالانه صد ستاره پردرآمد دنیا قرار گرفت. رتبه دوم را کایلی جنر ۲۱ ساله با ۱۷۰‌میلیون دلار درآمد به خود اختصاص داده و بقیه نیز چنین درآمدهای رویایی داشته‌اند. مثلا لیو مسی ۱۲۷‌میلیون دلار، بیانسه ۸۱‌میلیون دلار، کیتی پری ۵۷.۵‌میلیون دلار، آریانا گرانده ۴۸‌میلیون دلار و سلین دیون ۳۷.۵‌میلیون دلار درآمد داشته‌اند. درآمدهایی که حدود 600 تا 800 برابر درآمدهای هنرپیشگان میلیاردی ما هستند. یعنی مثلا با دلار 13‌هزار تومانی، درآمد 185‌میلیون دلاری تیلور سوئیفت می‌شود چیزی حدود 2‌هزار و 400‌میلیارد تومان. رقمی با 12صفر. رویایی است، نه؟!
چقدر می‌ارزند؟
در دنیای هنر یکی از مهمترین عواملی که دستمزد عوامل را تعیین می‌کند، نقش آنها در بازگشت سرمایه است. درواقع زمانی تهیه‌کننده با فلان‌قدر دستمزد برای یک بازیگر موافقت می‌کند که مطمئن باشد وجود و حضور آن ستاره چند برابر آن فلان مبلغ را بازخواهد گرداند. یک معادله ساده؛ که متاسفانه در سینمای ما نادیده گرفته شده. در انتهای‌ سال 2018 مجله اقتصادی فوربس اعلام کرد که دانیل کریگ با دستمزد ۲۵‌میلیون دلاری گران‌ترین بازیگر ‌هالیوود است. راک با 22‌میلیون دلار، وین دیزل با 20 و آن‌ هاتاوی با 15‌میلیون دلار هم در رده‌های بعدی ایستاده‌اند.  حالا برویم به دانیل کریگ. در سال‌های اخیر از بین سه فیلمی که از او اکران شده، اسپکتر حدود 900‌میلیون دلار فروخته. جنگ‌های ستاره‌ای 2‌میلیارد دلار و لوگان خوش‌شانس هم 50‌میلیون دلار. یعنی کمپانی تهیه‌کننده در ازای پرداخت 75‌میلیون دلار به کریگ 3‌میلیارد دلار عایدی داشته.
حرف آخر
در شرایطی‌ که پرفروش‌ترین فیلم سینمای ما، هزارپا  با 40‌میلیارد تومان فروش، درواقع تنها 3میلیون دلار فروخته، بازیگران ما چگونه و با چه منطقی دستمزدهای خود را با دستمزدهای ستارگان دنیای سینما قیاس می‌کنند؟ یا از زاویه دیگری اگر بنگریم، در تاریخ سینمای ما تنها 12 فیلم بیش از یک‌میلیون دلار (با قیمت فعلی) فروخته‌اند. این خود نشان نمی‌دهد که هر گونه قیاسی بین سینمای ما و آنها غیرمنطقی و ساده‌انگارانه است؟  این داستان البته ابعاد دیگری هم دارد که از این نظر هم به سود بازیگران ما نیست. گذشته از آمار و ارقام بین‌المللی سینما، با در نظر گرفتن همین سینمای نیم‌بند خودمان نیز پرداخت دستمزدهای یک میلیاردی و بیشتر نامعقول جلوه می‌کند. درحالی‌که در‌ سال تنها چند فیلم از 10‌میلیارد تومان بیشتر می‌فروشند (که یعنی 3میلیارد دست تهیه‌کننده‌شان را می‌گیرد)، آیا این منطقی است که در سینمای ایران چندین و چند هنرپیشه میلیاردی یا نزدیک به میلیاردی وجود دارد؟ آیا سینمایی که در کل 200‌میلیارد گردش مالی دارد (برای نزدیک به صد فیلم) آنچنان بنیه‌ای دارد که از پس دستمزدهای میلیاردی برآید؟ و البته سوال آخر: آیا بازیگرانی که از نظر اقتصادی و مالی، همه‌شان جز عطاران و گلزار، تعداد فیلم‌های شکست‌خورده‌شان بیشتر از فیلم‌های موفق‌شان است، ارزش دریافت دستمزدهای میلیاردی را دارند؟
خرید بلیط